balysana و آن هم در معنى « فضاى بسته و محصور شده » به‌كار رفته است و سرانجام بازماندهء آن در فارسى نو « برزن » به معنى « محلّه » است . اين واژه در اوستا و فارسى باستان بر « گروه روستايى يا جمع مردم يك روستا » اطلاق مىشده و معنى آن همان « روستا » يا « شهر » است و بنابر نظر برخى اوستاشناسان « روستايى » است كه گروه روستايى گلّه‌دار و يا كشاورز را در خود جا مىداده است . . . » « 1 » . دكتر راشد سرانجام نظر و پيشنهاد خود را بدينسان بيان مىكنند : « نگارنده چنين مىپندارد كه واژهء « بيرجند » كه در گويش محل berjand ( با ياء مجهول ) تلفظ مىشود و با گونهء ضبط شده در كتابهاى كهن برجند barjand يا berjand و ريشهء پيشنهادى تناسب بيشترى دارد و بازمانده و تحوّل‌يافتهء « ورزن » اوستايى و « وردن » فارسى باستان است » . ايشان پس از اين اظهار نظر قاعدهء تغيير و تحوّل اين واژه را با ذكر مثالهايى بيان نموده و قراينى نيز در تأييد نظر خود آورده و نمونه‌هايى از گونه‌هاى تحوّل‌يافتهء واژهء « ورزن » كه در نام‌هاى روستاهاى منطقه بازمانده است به‌دست داده‌اند . * * * در ميان نظرها و پيشنهادهايى كه تاكنون دربارهء ريشه لغوى و معنى واژهء « بيرجند » و وجه تسميهء اين شهر بدين اسم عنوان و ارائه شده - و ما به اختصار از آنها ياد كرديم - نظر و پيشنهاد استاد دكتر محمد تقى راشد محصّل - با توجه به توضيحاتى كه دربارهء پيشنهادشان داده‌اند - منطقىتر و علمىتر مىنمايد و مىتوان - تا پيشنهاد مستدل‌تر و مستندترى در اين‌باره ارائه نشده - آن را پذيرفت ؛ به‌ويژه كه بر دلايل و قراينى كه نويسندهء دانشمند در مقالهء محقّقانه خود آورده‌اند - مىتوان افزود : يكى از صورتهايى كه از واژهء « بيرجند » ضبط شده و در برخى از نقشه‌هاى جغرافيايى و كتابها آمده « برجن » است « 2 » كه با صورت فارسى شدهء واژهء « ورزن » اوستايى - يعنى « برزن » تنها در يك حرف ( ز - ج ) اختلاف دارد و چنين ابدالى - يعنى تبديل « ز » فارسى به « ج » در گويش بيرجند بىنمونه نيست مانند « زشت » و « بوز » فارسى كه در گويش بيرجند به ترتيب « جشت jest » و « بوج buj » تلفظ مىشوند « 3 » .

--> ( 1 ) . براى آگاهى از ريشه و ساختمان اين واژه نگاه كنيد به همان مقاله . پانويس شمارهء 2 . ص 12 . ( 2 ) . در لغت‌نامهء دهخدا - در واژهء « بيرجند » آمده است : در پاره‌اى از نقشه‌هاى جغرافيايى نام بيرجند به برجن تحريف شده است ( دائرة المعارف اسلامى ) ( دائرة المعارف فارسى ) كه اگر ما نظر آقاى دكتر راشد را بپذيريم بايد بگوييم نام « برجن » به « بيرجند » تحريف شده و جزء دوم اين نام - يعنى « جن » بر قياس نام‌هايى كه جزء پسين آن‌ها « جند » است به « جند » تبديل شده است . ( 3 ) . نك : " بررسى گويش بيرجند " . دگرگونى هم‌خوان‌ها . ص 103 .